Cá chốt có mặt hầu như khắp lưu vực sông Cửu Long, nhưng nhiều nhất, ngon nhất vẫn là cá chốt Bạc Liêu, Cà Mau.

Vài mươi năm trước, cá chốt nhiều đến mức vào những đêm trăng sáng, ta cầm một nắm đất ném xuống sông, lập tức cá chốt nổi đầu đen đặc quậy trắng mặt sông. Khi ấy, loài cá đợi mùa sa mưa mang bụng trứng vàng ươm theo luồng nước từ kinh rạch ra đồng đẻ trứng bị xem như “đồ bỏ” chẳng ai thèm quan tâm, bởi các tỉnh duyên hải ĐBSCL rất phong phú các loài thủy hải sản.

Thịt cá chốt chắc, ngọt, không có hậu tanh “nặng” như cá tra hay ba sa. Cá chốt có ba ngạnh bén đâm đau nhức như ong chích. Mỗi lần quăng chài dính chừng 4-5 kg cá chốt là chuyện thường, nhưng việc gỡ cá chốt cũng mệt vì mất cả tiếng bẻ ngạnh mới gỡ chúng ra khỏi chài. Bắt cá chốt thường lúc trời mát hoặc chạng vạng tối là lý tưởng.

Cá chốt kho.                                 Ảnh: LÊ HIẾU st

Lúc ấy mẹ kêu mấy đứa con theo mẹ cầm cái rổ tre chận miệng hố lùa cho cá chạy rồi nghiêng rổ hứng cá. Chúng tôi rất thích thú với cách bắt cá độc đáo của mẹ, mỗi lần như thế ít nhất cũng được chừng 1/2 kg cá, có khi bắt được gần 2 kg cá.

Cá lớn để chế biến món ăn, cá nhỏ làm mắm. Món mắm cá chốt ăn rất ngon, một con mắm vừa một miếng ăn. Mắm cá chốt thường dùng để ăn sống với cơm kèm theo rau sống, khế chua, chuối chát...

Cá chốt có thể nấu thành rất nhiều món ăn ngon: kho tộ, kho sả ớt, nấu canh chua, muối chiên hoặc chiên tươi… Hồi đó, ở quê cá chốt ít ai bán mà chỉ đem cho. Người ở chợ chê cá chốt ăn tạp, tanh hôi, chỉ người ở quê mới chuộng thứ cá này.

Cá chốt có nhiều nhớt, phải làm sạch, rửa kỹ, kho tộ thật sắc nước, ăn với cơm nóng. Nhưng hao cơm nhất là món cá chốt kho sả ớt. Mẹ làm cá thật sạch, để ráo, ướp tiêu, tỏi, bột ngọt, nước mắm, đường để cho thấm.

Đổ cá vô ơ đất kho với nước mắm ngon với ít nước lạnh sem sép. Giữ lửa liu riu. Bằm sả, ớt cho vào nồi cá chốt kho. Khi thấy nước cá kho sắc lại sền sệt mẹ bắc ơ xuống, cho vào ít mỡ hoặc dầu ăn.

Bữa cơm chỉ có ơ cá kho, nước chắt cơm thay canh vậy mà mấy đứa trẻ háu đói của mẹ cũng ăn đến 4 chén cơm. Cá chốt kho sả có hương vị rất đặc biệt. Cá ôm bụng trứng tròn căng, thịt ngọt đậm đà quyện với hương sả ăn vừa béo, vừa bùi, ngon không tả được.

Khi điên điển vàng bông, so đũa nở trắng cành, mẹ nấu canh chua cá chốt với cơm mẻ ngon “quên sầu”. Chừng tháng 6, tháng 7 âm lịch, cá chốt tròn thịt, bụng mỡ béo vàng, món canh chua mẻ trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết. Vị chua thanh tao của nước mẻ, ngòn ngọt bông điên điển hay hơi nhân nhẫn bông so đũa, quyện với vị ngọt bùi thơm tho của cá chốt, thêm hương thơm the the của tần dày lá ăn chung với dĩa muối cục dầm ớt…

Nồi canh chua bình dân với nguyên liệu là cây nhà lá vườn không chỉ ăn với cơm mà còn là món nhậu lai rai ấm lòng của ba và mấy chú trong ngày mưa tầm tã.

Ngày nay, cá chốt còn không nhiều nhưng Cà Mau vẫn là miền cá chốt. Ở quê người ta vẫn quăng chài, đặt bôn, chất chà… bắt cá chốt làm mắm hay chế biến thành những thức ăn ngon. Chỉ khác, thứ cá “bỏ đi” hồi xưa giờ đã thành đặc sản trong các nhà hàng, khách sạn.

Dù vậy, người Cà Mau vẫn y như xưa, xởi lởi, chân tình mời bạn bữa cơm cá chốt kho sả, canh chua cá chốt cơm mẻ hay ăn món mắm dân quê để thấm thía câu dặn dò: Ăn mắm thấm về lâu, để hiểu thêm tình nghĩa của người dân quê cũng thấm về lâu như vậy!./.

Viết phản hồi     Gửi bạn bè     In bài     Lên đầu trang