Tôi biết cách mạng từ khá sớm vì từ năm 1940 ba tôi đã cùng hoạt động Cách mạng với chú Nguyễn Văn Lọng (Tư Chùa, Tư Ho…) ở vùng Cà Mau. Cho nên những ngày đầu tháng 8/1945 sau khi học xong lớp cán bộ Việt Minh do chú Chín Ngự, Quận bộ Việt Minh Cà Mau phụ trách, tôi về làm Đoàn phó Đoàn Thanh niên cứu quốc, phụ trách thiếu nhi xã Khánh Lâm, quận Cà Mau, tỉnh Bạc Liêu.

Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp (1945-1954), phần lớn thời gian đó tôi đều công tác ở nhiều cơ quan Đảng khác nhau như Văn phòng Chi ủy xã, Văn phòng Liên tỉnh ủy Hậu Giang, Văn phòng Khu ủy Khu 9, Văn phòng Xứ ủy Nam Bộ, Văn phòng Trung ương Cục miền Nam - Ủy ban Kháng chiến - Hành chánh Nam Bộ.

Nay tôi đã hơn 80 tuổi đời và trên 60 năm tuổi Đảng, nhìn lại, tôi mới ngộ ra rằng: Chính thời gian công tác đầu đời, trong môi trường trong sạch, bạn bè tốt, lãnh đạo gương mẫu… ở nhiều cơ quan Đảng đã tạo cho tôi một cái nền vững chắc về lý tưởng, về nhận thức tư tưởng, về đạo đức và nhân phẩm của con người… giúp tôi trưởng thành vững vàng đi theo con đường cách mạng đến cuối cuộc đời. Với chặng đường đã qua, tôi thấy không có điều gì phải ân hận với đất nước, với Đảng, với dân, với bạn bè đồng chí, với vợ con và thân tộc.

Trong cuộc đời, nhất là thời kỳ công tác tại Văn phòng Xứ ủy Nam bộ rồi Trung ương Cục miền Nam có không ít những kỷ niệm vui buồn đáng nhớ, trong đó có những kỷ niệm tôi không thể nào quên vì nó như một bước ngoặt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình. Đó là từ người lính Văn phòng Khu ủy Khu 9 thành người lính Văn phòng Xứ ủy Nam Bộ và đó là từ việc ở lại miền Nam sau 1954 thành phải tập kết ra Bắc.

Kỷ niệm thứ nhất: Từ người lính Văn phòng Khu ủy Khu 9 thành người lính Văn phòng Xứ ủy Nam bộ:

Năm 1950, Xứ ủy Nam Bộ và các cơ quan trực thuộc chuyển về miền Tây (chủ yếu là tỉnh Bạc Liêu - Cà Mau) để lập căn cứ kháng chiến lâu dài chống giặc Pháp ở Nam bộ. Để hợp lý hóa về tổ chức, Trung ương quyết định giải thể Khu ủy Khu 9 để Xứ ủy trực tiếp chỉ đạo Khu 9 và thành lập 2 Phân liên khu miền Đông và miền Tây Nam Bộ.

Khi giải thể Khu ủy Khu 9, một số cán bộ lãnh đạo Khu ủy được phân công về một số Ban trực thuộc Xứ ủy như Ban Tổ chức, Ban Kiểm tra, Ban Dân vận… Anh em Văn phòng gần 10 người thì về Văn phòng Xứ ủy, trong đó có tôi, lúc bây giờ tôi là Trưởng ban văn thư Văn phòng Khu ủy Khu 9.

Anh Nguyễn Văn Kỉnh (Tư Kỉnh) thay mặt Thường vụ Xứ ủy trực tiếp chỉ đạo mọi mặt cơ quan này. Chánh văn phòng là anh Phan Triêm (Sáu Triêm), Phó văn phòng là anh Nguyễn Văn Sáu (Sáu Ú - Nguyên Chánh văn phòng Khu ủy Khu 9).

Văn phòng có nhiều bộ phận, tôi được phân công về bộ phận thư ký - nghiên cứu cùng với anh Nguyễn Hoàng Kính, anh Nguyễn Thái Nghiệp, bộ phận này do anh Nguyễn Trung Tín phụ trách.

Công tác ở môi trường mới, rộng lớn hơn, có nhiều khó khăn đòi hỏi phải cố gắng vươn lên, vượt qua. Đồng thời cũng có nhiều thuận lợi để học hỏi tiến bộ. Với sự cố gắng của mình, sự giúp đỡ của đồng nghiệp nên thời gian quen việc, quen người rút ngắn dần. Tôi cảm thấy thích thú hơn trong công tác, tiến bộ hơn về mọi mặt, nhất là về mặt kiến thức và tư tưởng so với lúc làm ở Văn phòng Khu ủy.

Ngoài công tác chuyên môn, chúng tôi còn phải luân phiên đi lao động sản xuất như làm ruộng, xay lúa, giã gạo, chăn nuôi, đánh bắt cá, trồng rau cải… để cải thiện đời sống và cũng là để tự rèn luyện mình.

Tại đây tôi còn được học lý luận Mác-Lênin ở trường Đảng và được dự lớp chỉnh huấn khóa đầu tiên ở Nam Bộ tại trường Trường Chinh do anh Hà Huy Giáp, Ủy viên Trung ương Cục miền Nam phụ trách.

Có thể nói thời gian công tác ở Văn phòng Xứ ủy Nam Bộ, rồi Trung ương Cục miền Nam là thời kỳ tạo dựng cho tôi một nền móng vững chắc về mọi mặt, giúp tôi vượt qua nhiều khó khăn, thách thức trong cuộc sống, có khi giữa sự sống và cái chết gần kề trong công tác nội thành ở miền Nam trong thời kỳ chống Mỹ sau này.

Kỷ niệm thứ hai: Từ việc ở lại miền Nam sau Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954 trở thành phải tập kết ra Bắc:

Năm 1952, khi sáp nhập Văn phòng Trung ương Cục miền Nam với Văn phòng Ủy ban Kháng chiến - Hành chánh Nam Bộ gọi là Văn phòng Trung ương Cục - Ủy ban Nam Bộ, tôi được phân công chuyên trách công tác Đảng ở Văn phòng. Tổ chức Đảng lúc bấy giờ gọi là Liên xứ ủy (như Liên chi ủy). Bí thư là anh Phạm Chung (Chánh Văn phòng Trung ương Cục - Ủy ban), Phó bí thư là anh Phan Triêm (Phó văn phòng Trung ương Cục - Ủy ban), tôi là Ủy viên Thường vụ phụ trách tổ chức.

Khi Hiệp định Giơ-ne-vơ ký kết, tôi được Liên xứ ủy phân công tổ chức lớp học cho anh chị em thuộc khối văn phòng không đi tập kết. Tôi cũng thuộc diện ở lại nên rất thích thú làm việc này.

Một hôm vào tháng 9/1954, anh Tư Kỉnh, Thường vụ Trung ương Cục miền Nam gọi tôi đến chỗ làm việc của ảnh để bàn công việc. Tôi đến nơi, sau những lời chào hỏi vui vẻ, anh Tư trầm lại, nói nhỏ nhẹ, chậm rãi, cử chỉ như thường khi có việc nghiêm túc cần nói.

"Anh Hai Hùng vừa có thư cho tôi xin anh về công tác với ảnh tại Ủy ban Liên hiệp đình chiến Nam Bộ (đóng tại Phụng Hiệp - Cần Thơ) vì đang cần người biết tiếng Pháp để làm việc với đối phương. Anh nghĩ sao?" - anh Tư nói.

Tôi đã xác định việc gì Đảng cần, tôi sẵn sàng chấp hành. Tuy nhiên, tôi cũng có băn khoăn, nếu công khai làm việc với địch thì chắc không thể ở lại được, trong khi tôi đã bàn bạc cụ thể với gia đình và vợ tôi (mới cưới vài tháng nay) về việc ăn ở, sinh sống và hoạt động sau này thế nào vì hai vợ chồng đều được Đảng bố trí ở lại. Thật tình tôi muốn ở lại. Tôi thành thật trình bày với anh Tư.

"Ở lại cũng vinh quang, đi cũng vinh quang. Vấn đề là Đảng đang cần mình ở đâu? Do đó theo tôi anh nên về với anh Hai Hùng vì ảnh đang cần" - anh Tư ôn tồn nói.

Anh Tư nói vậy thì tôi đành phải nghe theo.

Về Liên hiệp đình chiến Nam Bộ, tôi được phân công cùng đi với các đoàn công tác hỗn hợp của ủy ban đến các chốt như Giá Rai, Cà Mau. Đoàn có đại diện phía ta, phía Pháp và ngụy quân Sài Gòn. Công việc tuy mới mẻ nhưng không có gì khó khăn, trở ngại lớn vì mỗi bên cũng cố kiềm chế, không để xảy ra việc gì đáng tiếc trong vòng 200 ngày chuyển quân tập kết.

Đến ngày bàn giao khu vực Cà Mau cho đối phương, tất cả cán bộ, nhân viên phái đoàn phải về Cà Mau để thực hiện thủ tục bàn giao, sau đó ra tàu Kilinski, chuyến tàu cuối cùng của miền Nam ra miền Bắc vào ngày 8/2/1955 đang chờ sẵn tại cửa biển sông Ông Đốc.

Buổi bàn giao được tiến hành tại sân sau Nhà lồng chợ Cà Mau, trang nghiêm nhưng đầy xúc động của kẻ ở, người đi.

Sau bài phát biểu của anh Phạm Hùng - Trưởng phái đoàn Liên hiệp đình chiến Nam Bộ là làm lễ rước ảnh Bác Hồ ra Bắc đầy nước mắt của đông đảo bà con có mặt hôm đó.

Tôi nghẹn ngào không kềm được nước mắt khi nhìn thấy bà con mình tay không đứng cạnh đám ngụy quân tay lăm le súng, mặt mày hung ác! Rồi sẽ ra sao khi ta rút đi? Chừng nào mới hết cảnh này?

Ra miền Bắc tôi được phân công về Ban Thống nhất của Chính phủ do đồng chí Phạm Hùng phụ trách để góp phần lo cho miền Nam. Sau đó, tôi được đi Liên Xô học trường Đại học Tài chính - Ngân hàng đến cuối năm 1964. Đầu năm 1965 về nước, tôi lại được Đảng bố trí về Nam hoạt động công khai hợp pháp với địch để lo tổ chức tiếp nhận tiền (chủ yếu ngoại tệ) của Trung ương chi viện cho miền Nam.

Đơn vị bí mật này có tên gọi là Ban Tài chánh đặc biệt trực thuộc Trung ương Cục miền Nam (bí số N2683) đặt dưới sự chỉ đạo đơn tuyến của Thường vụ Trung ương Cục miền Nam, mà trực tiếp là đồng chí Bí thư Trung ương Cục Phạm Hùng và đồng chí Phạm Văn Xô. Đơn vị được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân bằng Quyết định số 613/QĐ-CTN do Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký ngày 28/4/2009 vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Tôi thật không ngờ, sau 10 năm rời khỏi Văn phòng Trung ương Cục miền Nam thời kỳ chống Pháp (1954-1964), đến thời kỳ 10 năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ (1965-1975) tôi lại có duyên trở lại hoạt động dưới trướng "mẹ" hiền - Trung ương Cục miền Nam. Thật là duyên tiền định!

Lữ Minh Châu

Viết phản hồi     Gửi bạn bè     In bài     Lên đầu trang